Minnesota'da Mısır Tarlasından 3,35 Metrelik Metal Parça Çıktı: İzler Çin Roketine Uzanıyor

Tarlada ne bulundu?

Minnesota'nın Stevens ilçesine bağlı Scott Township bölgesinde bir çiftçi, 14 Ekim'de mısır hasadı yaparken tarlasında büyük, yuvarlak bir metal nesne buldu. Nesne yaklaşık 3,35 metre (11 fit) çapındaydı; bazı haberlere göre üzerinde seri numaraları da bulunuyordu.

Stevens İlçesi Şerif Ofisi, nesneyi "muhtemelen bir uzay nesnesi" olarak tanımladı. Bazı haberlere göre nesnenin altındaki mısır bitkilerinin durumu, parçanın haftalar önce tarlaya düşmüş olabileceğini düşündürüyor. Yetkililer nesneyi 15 Ekim akşamı tarladan kaldırıp güvenli bir yere taşıdı ve sahibini belirlemek için eyalet ve federal kurumlarla birlikte çalışıyor. Kimse yaralanmadı ve nesnenin halk için bir tehlike oluşturmadığı belirtildi.

İpuçları nereye çıkıyor?

Parçanın kaynağı resmî olarak doğrulanmış değil. Ama Ars Technica başta olmak üzere uzay haberlerini yakından takip eden kaynaklar, ipuçlarının tek bir yere işaret ettiğini söylüyor: Çinli özel uzay şirketi LandSpace'in Zhuque-2E roketi.

Hikâye 15 Eylül'e uzanıyor. O gün LandSpace, kuzeybatı Çin'deki Jiuquan'dan bir Zhuque-2E roketi fırlattı. Roket, Çin'in büyük ölçekli iletişim uydusu ağı Qianfan için 10 uyduyu yörüngeye bıraktı. Ardından roketin üst kademesi motorunu yeniden ateşledi ve tam bir yörünge turunu tamamlamadan, fırlatmadan yaklaşık 75–80 dakika sonra atmosfere geri girdi.

İşte tam o sırada, ABD'nin orta batısında gökyüzünde parlak izler görüldü. Görgü tanıkları, Kansas üzerinden kuzeye, Minnesota'ya doğru ilerleyen parçaları kaydetti; izler Wisconsin'den bile görülebiliyordu.

Bağlantıyı güçlendiren ayrıntı ise ölçüler: Zhuque-2E'nin üst kademesinin çapı da yaklaşık 3,35 metre. Yani tarlada bulunan nesne, boyut açısından bu roketin üst kademesiyle örtüşüyor; güçlü bir ipucu, ama tek başına kesin bir kanıt değil. LandSpace ise konuyla ilgili henüz bir açıklama yapmadı.

Neden bir roket parçası Dünya'ya geri düşer?

Roketler genellikle birkaç kademeden oluşuyor. Alt kademeler, görevlerini fırlatmadan birkaç dakika sonra tamamlayıp ayrılıyor; uyduyu yörüngeye taşıyan üst kademe ise yörüngeye ulaşıyor. Uydular bırakıldıktan sonra bu üst kademe, artık işe yaramayan bir "uzay çöpü" haline geliyor.

Uzay çöpünün artmasını önlemek için birçok roket, görev bittikten sonra üst kademeyi bilinçli olarak atmosfere geri sokuyor. Bunun için motor yeniden ateşlenerek üst kademenin yörüngeden çıkması sağlanabiliyor. Güvenli bir dönüş için parçaların düşebileceği bölgenin de hesaba katılması gerekiyor. İdeal senaryoda bu dönüş, insanların yaşamadığı geniş okyanus alanlarının üzerinde gerçekleşiyor. Parçaların çoğu atmosfere girerken oluşan yoğun ısıyla yanıp yok oluyor; ama motor parçaları, yakıt tankları ya da dayanıklı halkalar gibi bazı parçalar bu ısıya dayanıp yere ulaşabiliyor.

Zhuque-2E'nin üst kademesi de uyduları bıraktıktan sonra yörüngeden çıkmak üzere motorunu ateşledi ve Dünya'ya döndü. Ama bu kez dönüş yolu, okyanus yerine ABD'nin nüfuslu orta batısının üzerinden geçti. Bunun planlı bir rota mı, yoksa hatalı bir manevranın sonucu mu olduğu bilinmiyor; Ars Technica da hatalı bir manevra ihtimalinden söz ediyor. Her iki durumda da olay, Çin'in özel uzay şirketlerinin uzay çöpü uygulamalarına yönelik soruları artıracak gibi görünüyor.

Kim sorumlu?

Uzay hukukunda bu sorunun bir cevabı var. 1972'de imzalanan Uzay Nesnelerinin Neden Olduğu Zararlar İçin Uluslararası Sorumluluk Sözleşmesi'ne göre bir uzay nesnesi Dünya yüzeyinde zarara yol açarsa, o nesneyi fırlatan devlet ya da devletler bu zarar için tazminat ödemekle yükümlü. Üstelik Dünya yüzeyindeki zararlarda bu sorumluluk kusur şartına bağlı değil; yani fırlatan devletin ihmalinin kanıtlanması gerekmiyor. Minnesota'daki olayda neyse ki ne bir yaralanma ne de belirgin bir hasar bildirildi; ama ilke önemli: Özel bir şirketin roketi bile olsa, uluslararası sorumluluk sözleşmede tanımlanan fırlatan devlet ya da devletlere ait.

Bu, ilk kez yaşanan bir olay da değil. Geçmişte de yörüngeden dönen parçaların yeryüzüne ulaştığı vakalar oldu; bunların çoğu ıssız bölgelere ya da okyanusa düştü. Ama fırlatma sayısının artması, güvenli şekilde bertaraf edilmesi gereken roket kademelerinin sayısını da artırıyor. Özellikle binlerce uydudan oluşan yeni iletişim ağları, çok sayıda fırlatma ve dolayısıyla çok sayıda üst kademe anlamına geliyor. Bu nedenle kontrollü atmosfere giriş uygulamaları, nüfuslu bölgelerin güvenliği açısından giderek daha önemli hale geliyor.

Gökyüzünden düşen bir şey bulursan ne yapmalısın?

Bu tür bir olayla karşılaşma ihtimali çok düşük; ama yine de bilmekte fayda var:

• Parçaya dokunma. Roket parçalarında zehirli yakıt kalıntıları ya da keskin kenarlar bulunabilir.
• Uzaktan fotoğrafını çek ve yerini not et.
• Yetkilileri ara. Türkiye'de 112 Acil Çağrı Merkezi'ne haber vermek ilk adım; Minnesota'daki çiftçi de yerel şerif ofisine haber vermişti.

Minnesota'daki mısır tarlasında bulunan bu parça, uzayın aslında ne kadar yakın olduğunu hatırlatıyor. Gökyüzüne gönderdiğimiz her şey Dünya'ya geri dönmüyor; ama geri dönenlerin yolculuğu da her zaman planlandığı gibi bitmiyor. Ve bazen o yolculuğun nerede bittiği, bir çiftçinin hasat günü ortaya çıkıyor.