İlk Kuşların Hepsi Uçmaya Çalışmıyordu: 150 Milyon Yıllık Tuhaf Bir Fosil Bulundu

Yuezhuornis: Uçmayan bir Jura kuşu

Bilim insanları, Çin'in güneydoğusundaki Fujian eyaletinde Ağustos 2024'te bulunan bir fosili inceleyerek yeni bir kuş türü tanımladı: Yuezhuornis yangyuanensis. Türün adının ikinci kısmı, fosilin bulunduğu Zhenghe ilçesindeki Yangyuan beldesinden geliyor. Çalışma 14 Ekim'de Nature dergisinde yayımlandı.

Yuezhuornis, yaklaşık 150 ila 148 milyon yıl önce, Jura döneminin sonlarında yaşadı. Bu, kuşların fosil kayıtlarında ilk kez görünmeye başladığı döneme denk geliyor. Bugüne kadar bilinen en eski kuşların başında gelen ünlü Archaeopteryx de aşağı yukarı aynı dönemde, bugünkü Avrupa'da yaşıyordu.

Yeni tür, bir karga büyüklüğündeydi ve yaklaşık 800 gram ağırlığındaydı. Ama onu asıl ilginç kılan, vücudundaki tuhaf özellik karışımı.

Kuş ve yırtıcı dinozor özellikleri bir arada

Yuezhuornis'in iskeletinde iki farklı dünya bir arada:

Kuşa benzeyen yanları: İnce kafatası kemikleri, kuşlarınkine benzeyen bir leğen kemiği ve kuş benzeri arka bacak yapısı.

Dinozora benzeyen yanları: Özellikle geriye doğru aşırı bükülebilen ikinci ayak parmağı ve onun ucundaki orak biçimli pençe, kuşlardan çok Velociraptor'un da dahil olduğu küçük yırtıcı dinozor grubunu hatırlatıyor. Kenarları tırtıklı, sık dizilmiş dişleri ve uzun, kemikli kuyruğu da bu sıra dışı özellik karışımının bir parçası.

Ve belki de en önemlisi: kanatlar. Yuezhuornis'in ön kolları vücuduna göre belirgin şekilde kısaydı; arka bacaklarından yaklaşık üçte bir daha kısaydı. Bu özellik, kuş olmayan birçok yırtıcı dinozorda yaygın olarak görülüyor.

Araştırmacılar, canlının nasıl yaşadığını anlamak için bacak oranlarını yüzlerce modern kuş türüyle karşılaştırdı. Sonuç açıktı: Yuezhuornis'in bacak oranları en çok yerde yaşayan, koşan kuşlarınkine benziyordu. Yani ne ağaçlarda yaşamaya ne de bataklıklarda yürümeye uyum sağlamıştı. Büyük olasılıkla yerde koşarak avlanan küçük bir etçildi; araştırmacıların benzetmesiyle, katil pençeleri olan etçil bir sülün gibi.

Çalışmayı yürüten Çin Bilimler Akademisi'nden paleontolog Min Wang, Yuezhuornis'in o dönemde küçük yırtıcı dinozorlarla aynı avlar için rekabet etmiş olabileceğini söylüyor.

Uçuş, tek yön değildi

Araştırmacılar Yuezhuornis'i kuşların evrim tarihinde bilinen en eski uçuş kaybı örneği olarak değerlendiriyor. Bu da uçma yeteneğinin kuş soyunda kazanıldıktan sonra çok erken bir dönemde bazı kollarda yeniden kaybedilmiş olabileceğini düşündürüyor.

Bu fosil, kuşların evrimine dair yerleşik bir fikri sorguluyor. O fikre göre ilk kuşların vücut yapısı neredeyse tamamen uçuşun gereksinimlerine göre şekillendi: Hafifleyen kemikler, büyüyen kanatlar, giderek daha iyi uçan canlılar.

Min Wang'a göre Yuezhuornis bu geleneksel düşünceye meydan okuyor. Bulgu, Jura dönemindeki ilk kuşların daha iyi uçmaya doğru sistematik bir şekilde ilerlemediğini; bazılarının bambaşka yaşam biçimlerine uyum sağladığını gösteriyor. Wang, bu yeni fosilin bir Jura kuşunun neye benzediğine dair varsayımlarımızı değiştirdiğini söylüyor.

Daha da ilginç olan, Yuezhuornis'in evrim ağacındaki yeri. Araştırmacıların analizine göre bu uçmayan kuş, soy ağacında Archaeopteryx'ten modern kuşlara biraz daha yakın bir konumda yer alıyor. Başka bir deyişle, kuş evriminin çok erken bir aşamasında bile uçuş yeteneğinin giderek geliştiği tek bir doğrusal yol yoktu; bazı soylar karasal bir yaşam biçimine yönelmişti.

"Cevaplardan çok soru doğuruyor"

Çalışmada yer almayan Edinburgh Üniversitesi'nden paleontolog Steve Brusatte da fosili, cevap verdiğinden daha fazla soru doğuran keşiflerden biri olarak tanımlıyor. Brusatte'ye göre Yuezhuornis, gerçekten kuşların evrimsel soyunun bir üyesi gibi görünüyor; bu da onu hem fosil kayıtlarındaki en eski kuşlardan hem de soy ağacındaki en ilkel kuşlardan biri yapıyor. Ama Brusatte'nin de vurguladığı gibi, bu gerçekten çok tuhaf bir kuş.

Bu tuhaflığın bir anlamı var. Kuşlarla dinozorlar arasındaki sınır, bugün düşündüğümüzden çok daha bulanık olabilir. Wang'ın ifadesiyle, kuşlarla dinozorlar arasındaki biçimsel uçurum sandığımızdan çok daha küçük.

Kuşların hikâyesi yeniden yazılıyor

Uzun yıllar boyunca Archaeopteryx, bilinen en eski kuş olarak bu hikâyenin neredeyse tek kahramanıydı. Bu yüzden ilk kuşları tek bir kalıba göre düşünmek kolaydı: kanatlı, tüylü, uçmaya çalışan küçük canlılar.

Ama Archaeopteryx'le aynı döneme ait yeni fosiller buldukça, o dönemin çok daha kalabalık ve çeşitli olduğu ortaya çıkıyor. Archaeopteryx gibi bazı erken kuşlar uçuşa uygun kanatlara sahipti. Yuezhuornis ise tam tersine, kısa kanatları ve güçlü karasal özellikleriyle yerde yaşamaya uyum sağlamıştı.

Bugün de durum farklı değil. Devekuşları, emular ve kiviler gibi uçamayan kuşlar, uçmanın kuşlar için tek başarı yolu olmadığını zaten gösteriyor. Yuezhuornis, bu çeşitliliğin kuşların tarihinin en başına kadar uzandığını gösteriyor: Kuşlar, evrimlerinin daha ilk dönemlerinde bile tek bir yaşam biçimine bağlı kalmamış, farklı ekolojik yollar izlemişti.