.com'un Yanına .agent ve .agi Gelebilir: İnternet 14 Yıl Sonra Yeniden Genişliyor

Neler oluyor?

İnternetin adres sistemini koordine eden kâr amacı gütmeyen kuruluş ICANN, 7 Ekim'de yeni üst düzey alan adı başvurularını açıkladı. Başvurular 30 Nisan ile 12 Ağustos arasında toplanmıştı ve sonuç şöyle:

• 1.615 başvuru, 481 farklı başvuru sahibinden
• Bunların 333'ü markalara ait; şirketlerin kendi adlarını uzantı olarak almak istemesi
• 21 başvuru Arapça ve Çince gibi farklı yazı sistemlerini de destekleyen uluslararasılaştırılmış alan adları (IDN) için
• Bölgelere göre en çok başvuru Kuzey Amerika'dan (864) ve Avrupa'dan (506); Afrika'dan yalnızca 16, Latin Amerika ve Karayipler'den 11

Bu, 2012'deki ilk büyük turdan bu yana ilk tur. O turda 1.930 başvuru yapılmış ve bugüne kadar internete 1.200'den fazla yeni uzantı eklenmişti. Bugün kullandığımız ".xyz", ".shop" ya da ".online" gibi uzantıların çoğu o turdan geliyor. Türkiye'den bir örnek de var: ".istanbul" ve ".ist" uzantıları da o turda alındı ve 2016'da kullanıma açıldı.

Yapay zekâ şirketleri sıraya girdi

Bu turun en dikkat çekici tarafı, başvuru listesinin bir yapay zekâ şirketinin sunumuna benzemesi.

".agent" en çok talep gören uzantı oldu. Yapay zekâ ajanlarını, yani kullanıcı adına iş yapan yapay zekâ programlarını çağrıştıran bu uzantı için 13 başvuru yapıldı. Başvuranlar arasında OpenAI, Meta ve Google'ın alan adı şirketi de var. 2012'de aynı unvan ".app"e aitti; iki dönem arasındaki fark, internetin gündeminin uygulamalardan yapay zekâ ajanlarına nasıl kaydığını gösteriyor.

Diğer yapay zekâ uzantıları da kalabalık: Genel yapay zekâ anlamına gelen ".agi" için 7, yapay süper zekâ anlamına gelen ".asi" için 5 başvuru var. Listede ".prompt", ".llm" ve ".mcp" gibi, birkaç yıl önce kimsenin bilmediği teknik terimler de yer alıyor.

Şirketler kendi ürünlerini de istiyor:

• Google'ın alan adı şirketi 39 başvuru yaptı; aralarında ".gemini", ".gemma" ve ".deepmind" gibi yapay zekâ ürünlerine ait uzantılar da var.
• OpenAI 15 başvuru yaptı: ".openai", ".chatgpt", ".codex" ve ".gpt" gibi markalarının yanında ".agent", ".agi" ve ".model" gibi sektörün kendi terimleri de var.
• Meta 18 başvuru yaptı: ".facebook", ".instagram", ".threads", ".whatsapp" ve ".meta" gibi.
• Anthropic ise ".anthropic" ve ".claude" için başvurdu.

Asıl işi alan adı işletmek olan şirketlerde ise sayılar yüzlerle ifade ediliyor; bazı büyük alan adı şirketleri tek başına yüzlerce başvuru yaptı.

Bu başvurular ucuz değil: Her uzantı için 227 bin dolarlık bir değerlendirme ücreti ödeniyor; bazı ek değerlendirmeler ayrıca ücretlendirilebiliyor.

".agent" kimin olacak?

Bir uzantı için birden fazla başvuru yapıldığında, bu başvurular bir "rekabet grubu" oluşturuyor. 2026 turunda bu yarışın çözüm kuralları geçmişe göre daha sıkı: Başvuru sahiplerinin kendi aralarında özel açık artırma yapması, para karşılığında çekilmek üzere anlaşması ya da ortak bir çözüm oluşturması yasak.

Uygun bir topluluk başvurusu varsa, önce topluluk öncelik değerlendirmesi adı verilen bir süreç devreye girebiliyor. Rekabet bundan sonra da sürerse kazanan, ICANN tarafından düzenlenen bir açık artırmayla belirleniyor.

Bu açık artırmalar küçük rakamlarla sonuçlanmıyor. 2012 turunun en çarpıcı örneklerinden biri ".app" oldu: Google'ın alan adı şirketi, uzantıyı 2015'te 25 milyon doların biraz üzerinde bir bedelle kazandı.

".agent" bu yüzden bu turun en ilginç yarışlarından biri. Bir yanda dünyanın en büyük teknoloji şirketleri ve büyük alan adı şirketleri, öbür yanda uzantıyı topluluk temelli biçimde yönetmek isteyen bir başvuru.

Bu uzantıları ne zaman kullanabileceğiz?

Hemen değil. Şu an elimizde yalnızca başvurular var; bu uzantıların hiçbiri henüz satın alınabilir değil.

Süreç şöyle ilerleyecek: Başvuru sırasında uygun bir yedek uzantı bildiren başvuru sahipleri, 21 Ekim'e kadar belirli koşullarda ana tercihlerinden bu yedek seçeneğe geçebiliyor. ICANN ardından 17 Kasım'da sürece devam edecek uzantıların kesin listesini yayımlayacak; bunu itirazların ve topluluk görüşlerinin toplandığı bir dönem izleyecek. Başvuruların hangi sırayla işleneceğini belirleyecek kuranın ise 2027'nin ilk yarısında yapılması planlanıyor. Uzantıların değerlendirme, sözleşme ve teknik devreye alma aşamalarından da geçmesi gerekeceği için, başarılı başvuruların gerçek anlamda kullanıma açılması en erken 2027'nin ilerleyen dönemlerini bulabilir.

Ayrıca her uzantı herkese açık olmayacak. Marka uzantılarının büyük kısmı, örneğin ".chatgpt" ya da ".instagram", genel halka alan adı satmak yerine şirketlerin kendi ekosistemlerinde kullanılacak. ".agent" gibi genel uzantıların ise kimin tarafından ve hangi kurallarla satılacağı, onu hangi başvurunun kazanacağına bağlı.

Gerçekten önemli mi?

İyi bir soru, çünkü 2012 turunun deneyimi karışık. 1.200'den fazla yeni uzantı internete eklendi, ama bugün hâlâ ".com" açık ara en çok kullanılan uzantı. Yeni uzantıların bir kısmı kendine yer buldu, birçoğu ise az kullanılan ya da büyük ölçüde boş kalan adlara dönüştü.

Yeni uzantılar güvenlik tartışmalarını da beraberinde getiriyor. 2023'te Google'ın ".zip" ve ".mov" uzantılarını kullanıma açması, bu uzantıların dosya adlarına benzediği ve dolandırıcılar tarafından kötüye kullanılabileceği gerekçesiyle tartışmalara yol açmıştı. ".agent" gibi bir uzantı da benzer soruları doğurabilir: Bir yapay zekâ ajanının gerçekten iddia ettiği şirkete ait olup olmadığını anlamak, giderek daha önemli bir konu haline geliyor.

Ama bu başvuru listesinin asıl değeri belki de başka bir yerde: İnternetin hangi kelimeleri önemli saydığının bir fotoğrafı gibi. 2012'de şirketler uygulama dünyasının kelimelerini istiyordu. 2026'da yapay zekânın kelimelerini istiyorlar. Bu uzantıların kaçının gerçekten kullanılacağını yıllar içinde göreceğiz; ama hangi kelimeler için yarıştıklarını şimdiden görmek, internetin nereye gittiğini anlamak için iyi bir ipucu.